Ruk'b'al li Aatin: K'a'ut naq K'a'jo' Xnimal Ru Xyoq'b'al Li Qatrab'al Cho'q Reheb' Li Tenamit Wankeb' Sa' Jalanil Tenamit

Li qana'aj aatin ink'a' nasach chi junpaat. Naxaqab' rib' chi k'a'aj, chi aatin, chi chihab', toj reetal naq jun kutan tatk'e reetal naq yookat chi xtz'aqb'al jun li aatin li kixye raj laj ixim li qana'aj chi ink'a' naxk'oxla. Sa' Tagalog. Malaj sa' Yoruba. Malaj sa' Mandarin. Cho'q reheb' li k'iila mil chi poyanam wankeb' sa' diaspora communities, li xsachik chi q'un a'an jun reheb' li xmajel li xikik sa' jalanil tenamit li ink'a' nake'ilok.

Li diaspora language connection ink'a' ka'ajwi' chirix aatin. Chirix li qak'uub'ankil qib', li junkab'al, ut li k'a'ru naqanaw li ka'ajwi' wank sa' li qana'aj aatin. Ut jun reheb' li k'a'ru naxk'e xmetz'ew re xk'eeb'al chi yo'yo a'an ajwi' jun reheb' li k'a'ru ink'a' nake'ilok: jun li oqob'ak sa' teléfono.

K'a'ru Nasach Naq Naq'unub' Li Aatin

Li aatin naxk'am chaq naab'al chi k'a'ru chiru li aatinob'aal. Naxk'am chaq chanru nake'ch'o'ob'a rib' li ajunkab'al, nake'tzolok, nake'raho'k, ut nake'b'ichank. Naxk'am chaq li xnimal ru tz'olonk re li aatinob'aal -- li aatinob'aal li ink'a' naru xtz'aqb'al, li aatinob'aal li naxkanab' xnimal ru sa' English.

Eb' li aj-tz'ilol-k'anjel nake'xye re "Shared Language Erosion." Eb' li kok'al reheb' li xe'chal sa' jalanil tenamit nake'xk'ut rib' chi seeb' sa' English naq nake'ok sa' tzoleb'aal, ut eb' li xna' xyuwa' nake'xk'ut li English chi q'un. Li xk'ulub' a'an jun li nimal ru xk'eeb'al rib' chi jachjookil sa' aatin -- eb' li kok'al li ink'a' nake'ru chi xyeeb'al chi tz'aqal li k'a'ru nake'xk'oxla sa' li aatin reheb' li xna' xyuwa', eb' li na'b'ej yuwa'b'ej li ink'a' nake'ru chi xtawb'al ru chi tz'aqal li English reheb' li xkok'al.

Li k'uub'anb'il na'leb' a'in naxk'ut rib' sa' chixjunil li tenamit. Eb' li junkab'al Vietnamese American nake'xye naq eb' li saaj nake'xk'oxla naq jachjookeb' chiru li xna'ajeb' aatin, ut eb' li tiix nake'xk'oxla naq ka'ajwi'eb' rib'. Eb' li junkab'al South Asian ut Latino nake'xye ajwi' li junaj jachok. Li jachok sa' aatin ink'a' ka'ajwi' naxch'a'ajko'ob'resi li aatinob'aal -- naxjal li k'uub'ankil rib' reheb' li junkab'al, naxq'unub'resi li k'amb'al rib' reheb' li na'b'ej yuwa'b'ej, ut chi q'un naxjachi li k'amb'al rib' rik'in li qak'uub'ankil qib' sa' aatinob'aal.

K'a'ut naq Li Yaab' Naxk'am Li K'a'ru Li Hu Ink'a' Naru Xk'amb'al

Jun li tz'iib'anb'il esil sa' li aatin reheb' laana' laayuwa' a'an tzoleb'aal. Jun li oqob'ak sa' teléfono a'an xk'eeb'al rib' chi tz'aqal sa' li aatin.

Li aatin na'aatinak naxk'am chaq li k'a'ru nake'xye re eb' li aj-tz'ilol-aatin "supra-segmental features" -- li xyaab' li aatin, li xk'utb'al li aatin, li b'ichank, li xnimal ru xna'aj. A'in a'an li b'ich re jun aatin, ut chi tz'aqal ink'a' wankeb' sa' jun li tz'iib'anb'il esil malaj jun WhatsApp chat. Naru xtz'iib'ankil chi us li aatin ut toj naru xsachb'al li b'ich.

Eb' li oqob'ak sa' teléfono nake'xb'aanu jun li k'a'ru li hu ink'a' naru: nake'xk'e chi rab'inkil chanru raj li aatin. Li xyaab' li aatin nake'xk'e chi us chi q'un sa' xyi li aatinob'aal. Li aatinob'aal nake'xk'ut rib' xb'aan naq jo'kan nake'aatinak li poyanam. Li aatinob'aal re li k'a'ru naxk'oxla li anima -- li aatin re li ch'a'ajkilal, li q'unil na'leb', li q'ajk'a'uxl -- naxk'ut rib' chi junpaat, ink'a' sa' jun li hu re tzoleb'aal.

Li tz'ilok-k'anjel chirix li ruk'b'al li qana'aj aatin naxk'ut chi junajwa naq li rab'inkil aatin rik'ineb' li nake'aatinak chi us naxk'e naab'al chiru li tz'iib'anb'il aatin. Wank jun xyaalal k'a'ut naq eb' li k'uub'anb'il na'leb' re xk'eeb'al chi yo'yo li aatin nake'xk'uula li aatin reheb' li tiix naq nake'aatinak, ink'a' naq nake'tz'iib'ak. Li yaab' a'an b'ar wank li aatin.

Li Ch'a'ajkilal Re Li K'iila Sut

Eb' li ak' xe'chal sa' jalanil tenamit nake'yoq'ob' sa' xna'ajeb' aatin chi junjunq xamaan. Chirix 30 chihab', naab'al reheb' ink'a' chik nake'yoq'ob' chi junajwa.

Jo' naxye li Pew Research, chiru 65% reheb' li ak' xe'chal sa' jalanil tenamit nake'yoq'ob' reheb' li xjunkab'al sa' li xna'ajeb' aatin chi jun sut chi moko ka'ch'in sa' jun xamaan. Chirix jun lajeeb' chihab', a'an naxaqab' rib' sa' 33%. Chirix 30 chihab', wank sa' 20%.

Naq nake'q'unub' li oqob'ak, naxaqab' rib' ajwi' li rab'inkil aatin. Eb' li kok'al li k'a'jo' naq nake'rab'iheb' li xna' xyuwa' chi aatinak rik'ineb' li xkomon sa' li qana'aj aatin, anajwan nake'k'iib' sa' kab'l b'ar wi' li oqob'ak a'an ka'ajwi' chi k'a'aj, malaj ink'a' chi junajwa. Li xk'eeb'al rib' chi tz'aqal sa' aatin chi ink'a' k'uub'anb'il nasach.

Li tumin k'a'jo' xnimal ru xch'a'ajkilal chaq. Naq eb' li oqob'ak sa' jalanil tenamit ke'raj $2-3/minute sa' jun li carrier plan, jun li oqob'ak chi junjunq xamaan re 30 minutos cho'q reheb' li junkab'al kixk'e rib' jo' jun li k'a'ru nim xloq'al. Naab'al li junkab'al ke'xk'e chi k'a'aj li oqob'ak -- malaj ke'xkanab' xb'aanunkil. Li aatin kixk'e li xmajel.

Chixjunil Li Oqob'ak A'an Jun Tzoleb'aal Re Aatin

Laana' ixim ink'a' naxnaw naq a'an jun aj-k'utunel re aatin. Ka'ajwi' naxnaw naq naxrahi rab'inkil aatin chaq aawik'in.

A'ut chixjunil li aatinob'aal rik'in jun li naxnaw chi us li qana'aj aatin a'an jun tzoleb'aal chi ink'a' k'uub'anb'il. Yookat chi rab'inkil li xyaab' li aatin chi us. Yookat chi xtawb'al ru chanru nake'k'uub'a rib' li aatin. Yookat chi xtzolb'al li aatin re li k'a'ru ink'a' wank xjunajil sa' English -- li xnimal ru rahok, li xnimal ru hab', li xnimal ru ch'och'o'ik.

Eb' li kok'al li nake'rab'i li oqob'ak a'in -- chi moko nake'xk'oxla -- nake'xtaw ru li xyaab' ut li b'ichank re li aatin. Nake'xtzol naq li aatin a'in ink'a' ka'ajwi' jun li k'a'ru chaq sa' najter. Yo'yo. Jun li nake'xra nax'aatinak anajwan.

A'in ink'a' naxjal jun li tzoleb'aal re aatin chi k'uub'anb'il. A'an li xna'aj re xk'eeb'al chi wank li tzoleb'aal chi k'uub'anb'il. Jun li kok'al li naxrab'i li xyaab' li xna' ixim sa' Cantonese chi junjunq xamaan wank xk'amb'al rib' rik'in li aatin. Jun li kok'al li ka'ajwi' naxk'e reetal sa' jun textbook, ka'ajwi' jun li k'a'ru naxk'ut.

Xk'eeb'al Xnimal Ru Li Oqob'ak

Li ruk'b'al li qana'aj aatin rik'in oqob'ak sa' teléfono ink'a' naraj jun li k'uub'anb'il na'leb'. Naraj ka'ajwi' xk'eeb'al chi junajwa.

• Oqob' chi junajwa. Chi moko jun li oqob'ak re 10 minutos naxk'e chi wank li b'e re li aatin sa' li qajolom. Li k'a'aj ut chi k'iila sut naxk'e naab'al chiru li nim ut chi k'a'aj.

• K'eheb' chi ok li kok'al. K'e li teléfono sa' speaker. K'eheb' chi rab'inkil li aatin chi moko nake'xtaw ru chixjunil li aatin. Li rab'inkil naxk'uub' li xik chi ula'an chiru xk'uub'ankil li aatin chi us.

• Patz' esil. Eb' li tiix nake'xk'am chaq aatinob'aal ut aatin li yookeb' chi sachik. Chixjunil li esil nake'xye sa' li qana'aj aatin a'an jun li k'a'aj ruk'b'al.

• Ink'a' jale' sa' English naq naxch'a'ajko'ob'resi. Li kutan b'ar wi' yookat chi ch'a'ajko'ob'resink re xtawb'al li aatin? A'an b'ar wi' naxk'iib' li aatin. Kanab' aawib' chi wank sa' li aatin.

• Isi li ch'a'ajkilal re li tumin. Wi' li xmajel li oqob'ak sa' jalanil tenamit naxkanab' aawib' chi xk'amb'al li teléfono, taataw jun b'e re xk'eeb'al chi najt. Eb' li k'anjel jo' WorldDialer nake'xk'ajtesi $02/minute re oqob'ak sa' US landlines chaq sa' li aab'rowser -- maajun subscription, maajun app. Li ka'ajwi' wank sa' aayanima ut li oqob'ak a'an xk'eeb'al aana'leb' re xb'aanunkil.

Li diaspora language connection ink'a' jun li k'a'ru naxk'e chi wank rik'in apps malaj flashcards. A'an jun li k'a'ru naxk'e chi wank rik'in li aawab'. Rik'in li xyaab' aatin reheb' laajunkab'al. Rik'in li xyaab' jun aatin li xik chaq sa' jalanil tenamit xb'aan naq wank jun li kixkanab' chi aatinak.

K'am li teléfono. Li aatin yook chi aatz'aqb'al sa' li jun chik xna'aj.